Tản mạn thú chơi bút máy

18/03/2017
bởi Nguyễn Công Danh

chảy xiết ly cà phê định mệnh
chảy xiết giọng ca whitney houston
chảy xiết giọt mực pelikan
- Thơ Lê Ký Thương

Ngược về bút máy, chơi chữ một chút, chính là ngược về nguồn. Fountain pen. Fountain là suối nguồn, đặt tên như vậy bởi bút có nguồn cung cấp mực sẵn không cần phải chấm. Và chơi bút máy không chỉ đơn thuần là thú chơi khẳng định đẳng cấp; nó mang một ý nghĩa lớn hơn nhiều: về gần lại cội nguồn của sự viết (writing), gần với lịch sử, gần với cuộc đời các nhà văn.

Nhà văn Amitav Ghosh bao giờ cũng viết tay, rồi mới gõ lại trên máy tính. Ông cho biết chỉ viết được trên giấy có dòng kẻ của Pháp, bút máy mực đen hiệu Pelikan của Đức. Hemingway hồi trẻ viết bút chì (vỏ gỗ, thời ấy chưa có loại bút chì bấm), sau cũng chuyển sang bút máy. Faulkner viết văn bằng bút máy rồi mới gõ máy chữ.

Bút MÁY. Máy ở chỗ nào? Người Việt gọi chiếc bút stylo khi nó được người Pháp du nhập vào như thế. Không cần chấm mực, mà mực vẫn tưới đều lên ngòi, mà lại chỉ chảy khi viết, không chảy tràn lan. Tinh xảo tuyệt vời, thì phong cho nó cái danh “máy”. Mà kể ra cũng đáng, phát minh gắn bầu mực vào đuôi bút là một bước nhảy đáng kể trong lịch sử công nghệ. Nó dựa trên hiện tượng mao dẫn: khi chất lỏng được áp suất không khí đẩy trong những ống nhỏ, nó có thể thắng được trọng lực, không rơi xuống mà bị hút lên.

Năm 953, nhà thư pháp học Ai Cập Al-Muizz Lideenillah phát minh bút máy.

Ông Lewis Waterman có công đầu trong việc sản xuất hàng loạt thứ dụng cụ viết xảo diệu này, phổ biến nó trên toàn thế giới.

***

Người Việt hiện đại có xu hướng quay lại bút máy, sau một thời gian khá dài say đắm với những loại bút tiện dụng hơn như bút bi, bút kim. Bút máy với mực xanh (mực đen không dùng ký hợp đồng được) cài trên túi áo đang trở thành hình ảnh thành đạt.

Trong số bạn bè tôi, họa sĩ Lê Thiết Cương là dân chơi bút máy. Thế nào cũng có những cây bút lạ, quý, trong cái messenger bag Cương hay đeo chéo qua vai. Chơi bút là phải chơi có căn cơ. Hiệu gì, đắt thế nào, không phải là tiêu chuẩn căn bản. Vấn đề cần quan tâm là nét viết có đẹp không. Như thế, cái ngòi bút (nib) mới là quan trọng nhất.

Ngòi bút thường được chế tác công phu bằng các hợp kim có chứa vàng, platinum, rhodium, iridium. Muốn viết được nét thanh nét đậm, đừng dùng ngòi có giọt hình tròn phía dưới mà phải chọn loại đầu tày. Muốn trang thư tình bạn viết trông bay bướm hào hoa như thư tình Victor Hugo, thì phải chú ý đến ngòi bút. Khi thử, hãy vẽ những hình số 8 to nhỏ khác nhau để biết bút có đáp ứng được độ chảy mực hoàn hảo ở mọi góc độ ngòi hay không. Dĩ nhiên, cũng phải kén loại mực thích hợp.

Mực Parker Quink trông có vẻ lễnh loãng. Mực Waterman cũng vậy. Đa số dân chơi bút dùng mực Pelikan - nó có loại mực đen (dù không hợp lắm cho nhu cầu… ký hợp đồng) rất đen, siêu đen, thẫm đặc như mực Tàu, viết rất thích.

***

Chiếc bút máy đầu đời của tôi vào năm học lớp Sáu là thừa hưởng của mẹ, một cây Pilot nắp vàng mẹ tôi từng dùng khi học Sư phạm. Nắp bút đã hơi lỏng do ngàm bị mòn, dễ rơi. Hồi đó, có mốt cài bút vào khe khuy áo chứ không cài lên nắp túi. Giờ chơi, chạy nhảy nô đùa thỉnh thoảng cũng phải đưa tay sờ ngực xem có còn nguyên bút hay chỉ còn mỗi nắp. Bút Pilot của Nhật, một cái hãng có tên phiên âm rất buồn cười là Kobushiki Kaisha Pairotto Koporeshon (người Nhật lẫn lộn l với r nên đọc Pilot thành Pairotto). Thế hệ cũ ở Việt Nam đọc theo kiểu Pháp, bút pi-lốt. Nét đẹp lắm, có điều thời tôi đi học thì vở toàn bằng giấy tái chế nhòe nhoẹt và đầy xơ, thành thử bút nào cũng chỉ viết ít ngày là mòn hết ngòi.

Cũng vào thời đi học, tôi dùng hai cây bút nữa: Hồng Hà và Hero. Hồng Hà thì nội địa chính cống, nhái mẫu Hero của Thượng Hải. Bút Hero (Anh Hùng) dùng tốt, bền, nét không đẹp lắm vì không ra được thanh đậm, cũng hơi khó rút ngòi ra khỏi quản để vệ sinh bút. Nhưng Hero nắp vàng thời ấy đã là cả một niềm tự hào. Tự hào chưa được bao lâu thì đã nhảy sang bút bi hiệu Bic có cái logo anh chàng đầu tròn vo.

Quãng 1995, tôi dùng Parker, nhân lúc Saigon có đại lý chính thức của Parker/Waterman. Nhưng như đã nói, mực Waterman rất loãng, tôi viết bản thảo nhạc xong, photocopy rất mờ. Đành chuyển qua dùng bút kim, bút lông, bút calligraphy (Lê Quang cũng thích dùng bút calligraphy ngòi to để viết nhạc). Mãi sau này tôi mới dùng lại bút máy.

Để dùng được bút máy, bạn phải… tập viết. Thật vậy, viết bút bi lâu ngày khiến bạn có thói quen lướt trên mặt giấy chứ không nhấn đè từng nét thanh đậm. Như vậy viết bút máy rất xấu, chữ to bè, run rẩy. Phải tập lại. Phải làm quen trở lại với việc đặt ngòi nghiêng 45º trên giấy, tập lại từng nét nhấn, nét đá, nét móc. Công phu đấy. Nhưng xét cho cùng, có thú chơi nào khỏi công phu?

Các hiệu bút nổi tiếng nhất (chưa chắc đã cho viết đẹp nhất): Ballograph, Conway Stewart, Caran d’Ache, Cartier, Waterman, Montblanc, S.T. Dupont, Visconti. Tùy điều kiện, tùy duyên (không phải cứ có tiền là sắm được), tùy ý thích mà chọn. Mà đã có cây bút nào, thì phải viết cho đẹp nhất bằng cây đó. Có như thế, mới cảm được cái hồn của bút.

Nguồn: QuocbaoMUSIC.com

Lịch sử bút Montblanc

18/03/2017
bởi Nguyễn Công Danh

Đầu thế kỷ XX diễn ra cuộc gặp gỡ định mệnh giữa ba người đàn ông là thương gia Claus-Johannes Voss, kỹ sư August Eberstein và Giám đốc Ngân hàng Hamburg Alfred Nehemias. Không ai có thể nghĩ rằng cuộc gặp gỡ vào năm 1906 đó lại là điểm khởi đầu để tạo nên một thương hiệu nổi danh trên toàn thế giới: Montblanc.

Trước đó, Eberstein, Nehemias và Voss đã từng sáng tạo nên một chiếc bút máy hoàn toàn mới, lần đầu tiên xuất hiện trên thế giới cho phép người dùng không cần phải chấm mực như trước bởi chiếc bút này được thiết kế với một ống bơm mực riêng. Sau nhiều lần trao đổi và làm việc với nhau, ba người đàn ông tâm huyết quyết định thành lập một công ty "liên doanh” như cách gọi ngày nay, với quyết tâm cùng chung sức, chung tài phát triển doanh nghiệp của mình trên toàn thế giới nhưng vẫn không quên đề phòng những rủi ro có thể phải đương đầu trên thương trường.

Khi "Đỏ và Đen" gặp "Đen và Trắng"

Công ty mới thành lập được đặt tại khu Schanzen tại Hamburg (Đức). Mong muốn của ba nhà sáng lập là đưa công ty trở thành nơi kinh doanh những sản phẩm bút viết đơn giản, dễ sử dụng, với số lượng hạn chế nhưng phải đạt được chất lượng tốt nhất. Và tên gọi ban đầu của công ty "Simplo Filler Pen Company" được bắt nguồn từ định hướng kinh doanh trên, trong đó từ"Simplo" được lấy từ chữ "simple" liên quan đến việc thiết kế cây bút máy mới bên trong có ống bơm mực đơn giản mà tiện lợi. Ba năm sau (1909), họ tung ra bộ sưu tập bút máy đầu tiên của mình mang tên Rouge et Noir (Đỏ và Đen). Được chế tạo từ nhựa ebonit đen và mang trên mình chiếc nắp màu đỏ, cái tên Rouge et Noir được lấy cảm hứng từ tiểu thuyết cùng tên của văn hào Pháp Stendhal. Lời quảng cáo cho cây bút "Bạn sẽ chẳng bao giờ làm rớt bất cứ giọt mực nào với bút máy Rouge et Noir" ngay lập tức đã thu hút sự chú ý của các khách hàng khi ấy, khiến họ an tâm khi gắn cây bút trên nắp túi sơ mi. Và rất nhanh sau đó, "Cô bé quàng khăn đỏ" đã trở thành một biệt danh đáng yêu mà công chúng dành tặng cho những cây bút trong bộ sưu tập thành công này.

Một năm sau, công ty cho ra mắt chiếc bút máy Montblanc mang màu đen cùng ngôi sao trắng trên nắp. Với kỹ thuật sản xuất hoàn hảo, Montblanc bắt đầu bước vào thời kỳ huy hoàng của mình. Hình ảnh "ngôi sao sáu cánh tròn màu trắng trên nắp gợi nhớ đến đỉnh Mont Blanc" - ngọn núi cao nhất tại châu Âu quanh năm tuyết phủ. Cái tên này đã được đăng ký thương hiệu gắn liền với tất cả các sản phẩm bút viết của công ty. Đó cũng là một biểu tượng hàm ý cho chiếc bút đẹp và chất lượng nhất châu Âu mà Montblanc muốn mang tới khách hàng. Cây bút Montblanc đạt được thành công vang dội tới mức tên gọi của công ty từ "Simplo Filler Pen Company” về sau đã được đổi thành "Montblanc Simplo GmbH”.

Một truyền thuyết ra đời

Thành công trong nước đã dần đưa Montblanc tiến ra thị trường nước ngoài. Thương hiệu Montblanc xuất hiện liên tiếp ở nhiều nước. Sau Berlin, Leipzig, Breslau, Hanovre và Breme, nhiều văn phòng đại diện mới của hãng đã có mặt tại Paris, London hay Barcelona. Các bộ sưu tập cũng ngày càng phát triển đa dạng. Ngoài bút máy, Montblanc còn giới thiệu với công chúng các sản phẩm như giấy viết thư, mực viết và bút chì kim, tất cả đều được trang trí hình ngôi sao sáu cánh, biểu tượng đặc trưng của nhà Montblanc.

Tới năm 1924 , sự ra đời của cây bút máy đặc biệt Meisterstuck đánh dấu một bước tiến lớn, một giai đoạn phát triển vượt bậc của Montblanc sau gần 20 năm thành lập. Ngòi bút được khắc số 4810 tượng trưng cho chiều cao của núi Mont Blanc theo kết quả đo đạc lúc bấy giờ. Với kiểu dáng thiết kế hoàn hảo và trường tồn với thời gian, cây bút Meisterstuck 149 đã trở thành huyền thoại của nhà Montblanc và là biểu tượng cho di sản văn hóa bút viết, giúp tên tuổi của công ty được cả thế giới biết đến với tư cách là hãng sản xuất bút máy cao cấp hàng đầu.

Những cây bút được bảo hành "suốt đời”

Cuối những năm 1920, thương hiệu Montblanc đã vươn xa đến 50 quốc gia trên thế giới. Cùng với đó, hãng đã tiến hành các chiến dịch quảng cáo đầy ấn tượng với những chiếc xe hơi được trang trí bằng những cây bút máy khổng lồ có gắn logo Montblanc trên đỉnh bút hay lần đầu tiên sử dụng máy bay để quảng cáo, đưa tên tuổi Montblanc bay đến với công chúng và đứng ở hàng thứ ba trong bảng xếp hạng những sự kiện thu hút sự chú ý nhất thế kỷ.

Tới năm 1935, trước tình trạng lạm phát gia tăng và tâm lý ngại chi tiêu của khách hàng, Montblanc đã đưa ra tuyên bố bảo hành "suốt đời" cho chiếc bút Meisterstuck, thể hiện sự tự tin của Montblanc cũng như thuyết phục người tiêu dùng tin vào chất lượng tuyệt hảo của những cây bút do hãng chế tạo với ba chiếc nhẫn bằng vàng hoặc bạch kim được chạm khắc trên phần nắp, đuôi và thân bút, Meisterstuck (trong tiếng Đức có nghĩa là "tuyệt tác”) thường được nhắc đến với biệt danh "tàu đô đốc" của hãng Montblanc. Cái tên Meistertuck giống như một thông điệp, một lời hứa về chất lượng của sản phẩm được bảo đảm bởi tay nghề của những nghệ nhân Montblanc kiệt xuất cũng như về thời gian bảo hành không giới hạn của nó. Đi ngược lại với xu hướng cho ra đời các sản phẩm giá rẻ vào thời kỳ hậu chiến, Meistertuck đã đánh bại mọi đối thủ để gặt hái được thành công lớn ngay tức thì. Ở thời điểm đó, cây bút với kiểu dáng thiết kế quyến rũ và đẹp mãi với thời gian này không chỉ được xem là một cuộc cách mạng trong ngành công nghiệp bút viết mà còn được đánh giá là một biểu tượng của nghệ thuật khi góp mặt trong bộ sưu tập của Bảo tàng Nghệ thuật hiện đại thành phố New York. Cùng với đó, Meisterstuck còn là cây bút nổi trội thường được sử dụng trong những cuộc ký kết thoả thuận quốc tế quan trọng trên mọi lĩnh vực từ kinh tế tới chính trị hay văn hoá. Nhưng trong dòng sản phẩm này, cây bút xa xỉ nhất phải kể đến là Meisterstuck Solitaire Royal với 4810 viên kim cương nạm quanh thân bút. Mỗi viên kim cương được chế tác với 35 mặt và giá trị của chúng lên tới khoảng 125.000 đô la.

Sau chiến tranh Thế giới thứ II, những tổn thất của Montblanc nhanh chóng được khắc phục. Sản phẩm của họ lúc này đã được sản xuất cả ở Đan Mạch, cùng với sự xuất hiện của nhiều văn phòng đại diện ở nước ngoài. Đồng thời, cùng với dòng sản phẩm truyền thống Meisterstuck, Montblanc xuất xưởng dòng sản phẩm mới 60 Line. Sản phẩm này mau chóng trở thành biểu tượng cho một phong cách thiết kế mới và góp phần vào thành công lớn đầu tiên của họ thời hậu chiến.

Thời kỳ phục hưng và đỉnh cao phát triển

Tới năm 1986, sản phẩm mới "Montblanc - the Art of writing" (Montblanc - Nghệ thuật bút viết) đã được nhà Montblanc cho ra mắt công chúng và được xem là kiểu mẫu lý tưởng cho rất nhiều nhãn hiệu xa xỉ cùng loại. Đây là bước khởi đầu đánh dấu thời kỳ phục hưng của công ty trong những năm 80. Bên cạnh đó, còn có sự góp mặt của bộ sưu tập Meistertuck Solitaire ra đời từ năm 1983. Là phiên bản mới của bộ sưu tập Meistertuck nổi tiếng, Meisterstuck Solitaire bao gồm những sản phẩm bút viết được chế tạo từ những chất liệu quý hiếm như vàng và bạc khối hay bạc mạ vàng.

Đầu thập niên 90 thế kỷ XX, Montblanc bắt đầu bước chân vào thị trường châu Á và điểm đến đầu tiên của hãng là Hồng Kông - nơi Montblanc khai trương cửa hàng đại diện vào năm 1990. Bắt đầu từ năm 1992, Montblanc hướng đến việc sản xuất những sản phẩm với số lượng hạn chế nhằm tôn vinh tên tuổi và tài năng của những nhân vật danh tiếng trong giới nghệ thuật, từ các nhà văn cho tới những nhạc sĩ hay các Mạnh Thường Quân bảo trợ các hoạt động nghệ thuật. Trong số những sản phẩm đó, không thể không kể tới “Lorenzo De Medicil” và "Hemingway"là hai trong số những cây bút mơ ước của rất nhiều nhà sưu tập bút trên thế giới. Đồng thời, trong những năm 90, sự hình thành của một thế giới các sản phẩm cao cấp với nhiều chủng loại đa dạng mang biểu tượng ngôi sao trắng đã làm phong phú thêm cho nhãn hiệu Montblanc. Vậy là, ngoài bút viết, Montblanc còn được biết đến qua các phụ kiện sản xuất thủ công (bộ sưu tập đồ da Meisterstuck dành cho thương gia và khách du lịch), các kiểu kính thời trang, trang sức bạc cao cấp (Meisterstuck Jewellery) và đồng hồ độc quyền Swiss Made được sản xuất tại trụ sở Montblanc Montre S.A ở Le Locle – trung tâm ngành công nghiệp đồng hồ Thụy Sĩ.

Vào năm 2000, sau dịp kỉ niệm 75 năm ngày ra đời những chiếc bút viết đầu tiên của mình, Montblanc đã cho xuất xưởng một bộ sưu tập những sản phẩm mang tên Bohém có quy mô lớn thứ hai sau Meisterstuck, cùng bức thông điệp về sự tận hưởng và niềm đam mê cuộc sống. Cũng trong năm này, còn có sự xuất hiện của bộ sưu tập Meisterstuck Sports với bảy chiếc đồng hồ đa chức năng, sành điệu và khỏe khoắn, là biểu tượng của một sức sống năng động và trẻ trung. Ba năm sau, Montblanc lại có dịp giới thiệu với công chúng thế hệ mới của sản phẩm bút viết StarWalker và bộ sưu tập đồng hồ TimeWalker dành cho khách hàng trên toàn thế giới, những người yêu thích và đánh giá cao các mẫu thiết kế và nghệ thuật điêu khắc thẩm mỹ của hãng. Vào năm 2004, trong phong trào chống nạn mù chữ và nhấn mạnh tầm quan trọng của chữ viết trên toàn thế giới, Montblanc đã kết hợp với Quỹ nhi đồng LHQ UNICEF mời 149 nhân vật danh tiếng của thế giới như Mikhail Gorbachev, Bianca Jagger, Nodja Auermann, Luciano Pavarotti, v.v...viết cảm nghĩ của họ về chủ đề “Tôi thích viết vì...”, bằng cây bút Meisterstuck 149. Lời phát biểu được đính kèm với chiếc bút máy có khắc chữ ký của họ đã được đưa lên eBay đấu giá và tất cả số tiền thu được chuyển trực tiếp tới tổ chức UNICEF. Sau hơn 100 năm kể từ ngày ra đời, những sản phẩm quyến rũ của ngôi sao Montblanc hiện đã có mặt tại 313 cửa hiệu độc quyền và hơn 9000 điểm bán trên những tuyến phố thương mại xa hoa nhất của 70 quốc gia trên thế giới.

Xã hội biến đổi với tốc độ chóng mặt, kéo theo sự thay đổi trong lối sống của con người. Cuộc sống vội vã gấp gáp khiến những tình bạn gắn bó lâu dài và đáng tin cậy cũng trở nên khan hiếm hơn. Hiểu được điều này và luôn mong muốn những sản phẩm của mình sẽ trở thành người bạn thân cận và hữu ích của tất cả khách hàng, từ hơn 100 năm qua, Montblanc đã dấn thân vào cuộc tìm kiếm chất lượng và kinh nghiệm thủ công. Những nguyên tắc bất di bất dịch về kiểu dáng sản phẩm, tay nghề và tính thủ công luôn được thể hiện rõ nét qua mỗi sản phẩm mang biểu tượng ngôi sao sáu cánh. Sự hoàn hảo và tinh tế bậc nhất là khẩu hiệu mà Montblanc hướng đến, là mục đích làm nên những cây bút đỉnh cao nhờ những bàn tay khéo léo, tỉ mỉ cùng những phương thức thiết kế và sản xuất truyền thống.

NS Quốc Bảo: Bút, như một giá trị

18/03/2017
bởi Nguyễn Công Danh

Hồi bé đọc Les Misérables của Victor Hugo, tôi cứ bâng khuâng mãi ở cái đoạn Cosette viết thư cho Marius xong, dùng giấy thấm hút mực rồi vô tình đặt xấp giấy thấm trước gương, để ông bố nuôi Jean Valjean đọc được hết nội dung thư. Tất nhiên tôi bâng khuâng không phải vì cái cảnh đọc trộm thư dù là ở một tình huống tương đối lãng mạn như thế, mà vì nó khiến tôi liên tưởng đến cây bút lông ngỗng chấm mực mà nàng Cosette đã dùng. Thì tất nhiên, bút lông ngỗng. Tác giả cũng dùng bút lông ngỗng viết bản thảo và viết cả thư tình đấy thôi. Bút. Lúc tôi còn bé chưa có máy tính, còn so bút với máy đánh chữ lọc xọc thì tôi yêu bút hơn. Ngay cả bây giờ, tôi vẫn yêu bút hơn máy tính.

Tôi yêu bút nên đã bỏ khá nhiều công sức tìm hiểu về bút.

Năm 953, nhà thư pháp học Ai Cập Al-Muizz Lideenillah phát minh bút máy.

Ông Lewis Waterman có công đầu trong việc sản xuất hàng loạt thứ dụng cụ viết xảo diệu này, phổ biến nó trên toàn thế giới.

Chắc người Việt chúng ta không có cơ hội tiếp xúc với bút lông ngỗng. Thời Pháp đô hộ, đã ở kỷ nguyên bút máy. Và văn minh Tây phương khi xâm thực nước ta đã gieo vào đầu chúng ta một ám tượng chung, là kỹ nghệ, là máy móc tối tân: cây bút chứa mực sẵn mà được đặt tên bút MÁY, thế cũng đủ biết. Bút MÁY. Máy ở chỗ nào? À, không cần chấm mực, mà mực vẫn tưới đều lên ngòi, mà lại chỉ chảy khi viết, không chảy tràn lan. Tinh xảo tuyệt vời, thì phong cho nó cái danh “máy”. Mà kể ra cũng đáng, phát minh gắn bầu mực vào đuôi bút là một bước nhảy đáng kể trong lịch sử công nghệ. Nó dựa trên hiện tượng mao dẫn: khi chất lỏng được áp suất không khí đẩy trong những ống nhỏ, nó có thể thắng được trọng lực, không rơi xuống mà bị hút lên.

Bút máy sang xứ ta, thoạt đầu là công cụ viết của những người có tiền, hoặc có dính dáng ít nhiều đến Pháp, làm công chức tư chức hay có địa vị trong chính quyền chẳng hạn. Người thường vẫn chỉ dùng bút chấm mực, các cụ đồ nho cuối cùng thì dùng bút lông Tàu. Bút máy vào xứ ta, ngay từ đầu đã được xem như xa xỉ phẩm. Cái sự được-xem-như thuở ban sơ này quy định toàn bộ quá trình “đối xử” với cây bút tiếp sau, đến tận ngày hôm nay.

Tức là hôm nay, bút máy vẫn là xa xỉ phẩm.

***

Chơi bút máy không chỉ đơn thuần là thú chơi khẳng định đẳng cấp; nó mang một ý nghĩa lớn hơn nhiều: về gần lại cội nguồn của sự viết (writing), gần với lịch sử, gần với cuộc đời các nhà văn.

Nhà văn Amitav Ghosh bao giờ cũng viết tay, rồi mới gõ lại trên máy tính. Ông cho biết chỉ viết được trên giấy có dòng kẻ của Pháp, bút máy mực đen hiệu Pelikan của Đức. Hemingway hồi trẻ viết bút chì (vỏ gỗ, thời ấy chưa có loại bút chì bấm), sau cũng chuyển sang bút máy. Faulkner viết văn bằng bút máy rồi mới gõ máy chữ.

Văn hào Mark Twain gắn rất chặt với dòng Conklin Crescent, và đấy chính là điều “ghi điểm” cho hiệu Conklin. Thử xem các danh nhân khác dùng bút máy gì…

- Tổng thống Eisenhower - Parker 51
- Nhà văn Joseph Conrad - Parker Duofold Senior (black)
- Sir. A. Conan-Doyle - Parker Duofold ‘Big Red’
- Walt Disney - Sheaffer’s Balance
- Paulo Coelho - Montegrappa
- Einstein dùng Pelikan vào những năm 30. Công trình về thuyết tương đối thì được viết bằng bút Waterman
- Hemingway trong Đệ nhất thế chiến làm tài xế tải thương ngoài mặt trận Ý, lúc nào cũng dắt bút máy ở túi áo. Bút hiệu Elmo, một hiệu nhỏ chẳng ai nhớ; song hậu thân Elmo lại chính là ông khổng lồ Montegrappa!
- Churchill dùng Conway Stewart
- André Malraux - Parker Vacumatic
- Colette - Mandarin Yellow Parker Duofold
- Paul Valéry - Swan
- Friedrich Nietzsche - Soennecken

Vân vân…

Người Việt hiện đại có xu hướng quay lại bút máy, sau một thời gian khá dài say đắm với những loại bút tiện dụng hơn như bút bi, bút kim. Bút máy với mực xanh (mực đen không dùng ký hợp đồng được) cài trên túi áo đang trở thành hình ảnh thành đạt.

Trong số bạn bè tôi, họa sĩ Lê Thiết Cương là dân chơi bút máy. Thế nào cũng có những cây bút lạ, quý, trong cái messenger bag Cương hay đeo chéo qua vai. Chơi bút là phải chơi có căn cơ. Hiệu gì, đắt thế nào, không phải là tiêu chuẩn căn bản. Vấn đề cần quan tâm là nét viết có đẹp không. Như thế, cái ngòi bút mới là quan trọng nhất.

Ngòi bút thường được chế tác công phu bằng các hợp kim có chứa vàng, platinum, rhodium, iridium. Muốn viết được nét thanh nét đậm, đừng dùng ngòi có giọt hình tròn phía dưới mà phải chọn loại đầu tày. Muốn trang thư tình bạn viết trông bay bướm hào hoa như thư tình Victor Hugo, thì phải chú ý đến ngòi bút. Khi thử, hãy vẽ những hình số 8 to nhỏ khác nhau để biết bút có đáp ứng được độ chảy mực hoàn hảo ở mọi góc độ ngòi hay không. Dĩ nhiên, cũng phải kén loại mực thích hợp.

Mực Parker Quink trông có vẻ lễnh loãng. Mực Waterman cũng vậy. Đa số dân chơi bút dùng mực Pelikan - nó có loại mực đen (dù không hợp lắm cho nhu cầu… ký hợp đồng) rất đen, siêu đen, thẫm đặc như mực Tàu, viết rất thích.

***

Chiếc bút máy đầu đời của tôi vào năm học lớp Sáu là thừa hưởng của mẹ, một cây Pilot nắp vàng mẹ tôi từng dùng khi học Sư phạm. Nắp bút đã hơi lỏng do ngàm bị mòn, dễ rơi. Hồi đó, có mốt cài bút vào khe khuy áo chứ không cài lên nắp túi. Giờ chơi, chạy nhảy nô đùa thỉnh thoảng cũng phải đưa tay sờ ngực xem có còn nguyên bút hay chỉ còn mỗi nắp. Bút Pilot của Nhật, một cái hãng có tên phiên âm rất buồn cười là Kobushiki Kaisha Pairotto Koporeshon (người Nhật lẫn lộn l với r nên đọc Pilot thành Pairotto). Thế hệ cũ ở Việt Nam đọc theo kiểu Pháp, bút pi-lốt. Nét đẹp lắm, có điều thời tôi đi học thì vở toàn bằng giấy tái chế nhòe nhoẹt và đầy xơ, thành thử bút nào cũng chỉ viết ít ngày là mòn hết ngòi.

Cũng vào thời đi học, tôi dùng hai cây bút nữa: Hồng Hà và Hero. Hồng Hà thì nội địa chính cống, nhái mẫu Hero của Thượng Hải. Bút Hero (Anh Hùng) dùng tốt, bền, nét không đẹp lắm vì không ra được thanh đậm, cũng hơi khó rút ngòi ra khỏi quản để vệ sinh bút. Nhưng Hero nắp vàng thời ấy đã là cả một niềm tự hào. Tự hào chưa được bao lâu thì đã nhảy sang bút bi hiệu Bic có cái logo anh chàng đầu tròn vo.

Quãng 1995, tôi dùng Parker, nhân lúc Saigon có đại lý chính thức của Parker/Waterman. Nhưng như đã nói, mực Waterman rất loãng, tôi viết bản thảo nhạc xong, photocopy rất mờ. Đành chuyển qua dùng bút kim, bút lông, bút calligraphy (Lê Quang cũng thích dùng bút calligraphy ngòi to để viết nhạc). Mãi sau này tôi mới dùng lại bút máy.

Để dùng được bút máy, bạn phải… tập viết. Thật vậy, viết bút bi lâu ngày khiến bạn có thói quen lướt trên mặt giấy chứ không nhấn đè từng nét thanh đậm. Như vậy viết bút máy rất xấu, chữ to bè, run rẩy. Phải tập lại. Phải làm quen trở lại với việc đặt ngòi nghiêng 45º trên giấy, tập lại từng nét nhấn, nét đá, nét móc. Công phu đấy. Nhưng xét cho cùng, có thú chơi nào khỏi công phu?

Hình ảnh tôi còn giữ nguyên trong trí và hiện ra rõ ràng lúc này, là cảnh Cosette của Những Người Khốn Khổ ngồi viết thư cho người yêu, dùng bút lông ngỗng chấm mực, viết hết một trang phải dùng giấy thấm đặt nhẹ lên hút cho mực khô đi (chính do “hành vi” này mà Jean Valjean phát hiện ra bí mật của cô con gái nuôi, khi tờ giấy thấm đặt trước gương đảo chữ lại từ ngược thành thuận). Chữ viết tay cổ điển của người Pháp nghiêng về bên phải, ngòi bút lông ngỗng được chuốt rồi cắt cho bằng đầu, bề rộng đầu ngòi quãng hơn một ly, khi ấn xuống thành nét đậm, hất lên ra nét thanh. Muốn viết các kiểu chữ ronde, chữ gothique như người Đức thì dùng ngòi có bản rộng hơn, ta thường gọi là ngòi ronde. Kỹ năng viết nét thanh nét đậm này, thế hệ chúng tôi được học và rèn luyện rất kỹ từ khi mới biết mặt chữ. Trải qua bao nhiêu năm, nét chữ thay đổi, nhưng kỹ năng vẫn còn. Và bây giờ, nó trở thành một cái thú.

Thú viết chữ đẹp.

Thường, để trở thành một nhà viết chữ chuyên nghiệp, bạn phải cần mẫn luyện tập sáu năm. Có một tinh thần rất Thiền ở đó, như một nhà viết chữ người Đức đã nói:

“Học viết chữ là một quá trình dài. Anh phải kiên nhẫn, và phải luôn luôn tỉnh giác [tỉnh giác,state of alertness, là chữ nhà Phật]. Có ba quá trình diễn ra song song: trí óc, tâm hồn và các cơ bàn tay. Anh phải hợp nhất chúng.”

Hãy viết sao cho người ta có thể cảm thấy nét chữ tỏa ra trạng thái tâm hồn bạn, sự nhạy cảm của bạn, những vui buồn giận dữ khoan hòa mà bạn đang trải nghiệm. Hãy viết sao cho bao nhiêu tinh hoa trong bạn phát tiết ra mặt giấy.

Hãy viết. Và đến một lúc nào đó, bạn sẽ thấy một niềm an lạc ấm áp tràn đầy châu thân, như thể bạn vừa nuốt một mảnh sáng của mặt trời. Và mặt giấy, những nét bút cất tiếng hát…